Bobo Doll Deneyi Nedir?

Bobo Doll Deneyi Nedir?

Bobo Doll Deneyi çocukların gördüğü şiddet davranışlarını taklit ettiğini kanıtlamak amacıyla yapılmıştır. Çocuklarımızın tasvip etmediğimiz bir davranışını gördüğümüzde hemen suçu televizyona atıyoruz.”Bunları hep televizyondan öğrendi.” Ne kadar kolay söylemesi. Fakat her şey bu kadar basit değil. Çocukların yalnızca televizyonu örnek alması neredeyse imkansız. Her çocuk çevresinden, çevresinde olup bitenlerden etkilenir. Bu etkilenme her obje, durum, duygu, eylem sonucu kötüye ya da takdir edilesi yöne çekilebilir. Elbette günümüzde televizyon daha yaygın bir kullanıma sahip olduğu için bu düşünce her ne kadar sığ olsa da bir nevi haklı bir varsayım. Zamanında Pikaçu uçabiliyor diye çatılara çıkıp atlayarak ölen çok çocuğa şahit olmuştuk. Ya da kendini Polat Alemdar’dan sonra eşkiya sanan yetişkinler bile olmuştu. 1961 yılında Albert Bandura ve arkadaşları da çocukların şiddeti görerek öğrendiği fikrini ortaya atmışlardır. Yetişkinlerden ya da televizyonda gördükleri şiddet örneklerini taklit ederek şiddet eğilimli bireylere dönüşen çocuklar, sosyal öğrenme teorisini de doğrulamış oluyor.

Deney Nasıl Yapıldı?

Standford Üniveritesi Anaokulu’ndaki 36 erkek 36 kız çocuğundan denekler oluşturuldu. 3-6 yaş aralığındaki bu çocuklar Albert Bandura, Dorothea Ross, Sheila A. Ross tarafından Bobo Doll Deneyi’ne tabi tutuldular. Deneyin güvenirliğinden emin olmak için çocukların agresyon seviyeleri 5 puanlık bir skala ile ölçüldü. Puanlayıcıların güveniliriliğinden emin olmak içinse 51 farklı gözlemci bağımsız şekilde puanlama yaptı. Verilen puanlar arasında karşılaştırma yapıldığında deneyin güvenilirliği çok yüksek oranda sağlandı. Bu puanlama sayesinde grupların kendi içlerinde yakın agresyon seviyelerine sahip olması sağlandı. Deneydeki 72 çocuk farklı 3 gruba kızların ve erkeklerin eşit sayıda olacağı yani 12-12, 12-12, 12-12 şeklinde bölündü. İlk gruba rol model olarak saldırgan bir kişilik gösterildi. 2. gruba ise saldırgan olmayan bir rol model gösterilirken son grup kontrol grubu şeklinde deneye dahil edildi. İlk grupta yer alan 6 kıza ve 6 erkek çocuğa saldırganı kadın olarak, yine ilk grupta yer alan kalan 6 kız 6 erkek çocuğa ise saldırganı erkek olarak göterdiler.

bobo doll

Kadın ve erkek saldırgan 10 dakika boyunca bir hacıyatmaza şiddet gösterdiler. Bazen bağırıp küfürler savurdular bazense çekiçle vurdular. Diğer 6-6 grubuna saldırgan olmayan kadın ve 6-6 grubuna saldırgan olmayan erkek rol model 10 dakika boyunca çeşitli oyuncaklarla oynadılar ve nazik davrandılar. Kontrol grubuna ise bir rol model gösterilmedi.
Daha sonra tüm çocuklar için güzel oyunaklar verilip bir odaya koyuldu. Çocuklar oynamaya başladıkları zaman bir araştırmacı gelip oyuncakların kendisinin olduğunu ve başka çocukların oynaması için ayıracağını söyler. Çocuklarda saldırganlık ve kıskançlık dürtüsü oluşturmak için yapılan bu eylem amacına ulaşmıştı. Çocukları başka bir odaya alıp çay seti, peluş ayı, boya ve bazı minyatür hayvanlar gibi şiddet oluşturmayan oyuncaklar, delikli tahta, tabanca, tokmak gibi şiddet unsuru içeren oyuncaklar ve hacıyatmaz ayrıca gözlemcilerin çocukları izleyebilmesi için tek taraflı ayna bulunuyordu.

Çocukların 20 dakika boyunca odada gösterdikleri davranışları gözlemciler puanladı. Puanlama sonuçlarına göre saldırgan rol modelleri gözlemleyen çocuklar diğer gruplardan daha saldırgan davrandı. Rol modeli şiddet gösteren kız çocukları rol modeli erkekse daha fazla fizikel şiddet uyguladı. Kadın ise de sözlü olarak şiddete başvurdular. Erkeklerde ise fiziksel şiddet gösterme eğilimi kız çocuklarınınkinden fazlaydı. Erkekler kendi cinslerindeki rol modeli daha fazla taklit ederken kız çocuklarında böyle bir farklılığa rastlanmadı. Çalışma sonucuna göre çocukların sosyal davranışlarını gözlemleyen Bandura’nın Sosyal Öğrenme Teori’si desteklendi.

Deneyin Sonucu

Bu deney sayesinde öfkenin de diğer bütün duyguların da bulaşıcı olduğu hele de çocuklar tarafından taklidi kolay olan eylemlerin daha sık görülebileceği desteklendi. Rol modeli çocuğun seçtiği durumlar da ele alınırsa yetişkinlerin hal ve hareketleri daha da önem kazandı. Annelik ve babalık yapılırken çocuklarda bırakılan etkiler düşünülerek hareket edilmelidir. Çocuğun psikolojisi en ufak bir sitemden bile etkilenip yaşantısını buna göre şekillendirebilir. “Anasının kızı” dediğimiz tabir bu durumda babayı da dahil edersek haksız sayılmaz. Çocuklar ebeveynlerinin ve çevrelerinin etkisinde olduğu için çok farklı bir karaktere sahip olmazlar. Genelde rol model seçtikleri anne, baba ve öğretmen gibi olguları kendilerince doğru kabul ederler. Kabul etmeseler bile istemsiz taklit ederler.

psikolojizm.com

Kaynakça:1

Like
Like Love Haha Wow Sad Angry

Suanur Kömürkara

Şuanur Kömürkara; psikoloji genel bölümü makale yazarı, öğrenci

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.