Milgram Deneyi Nedir?

Milgram Deneyi Nedir?

1961 yılından 1974 yılına kadar çeşitli deneyler içeren Stanley Milgram tarafından itaat ölçmek amacıyla yapılmış bir deneydir.

Stanley Milgram, Nazi dönemi politikasından yola çıkarak insanların neden ve neye itaat ettiğini bulmaya çalışır. Bu deneylerin sonucunda Milgram korkunç sonuçlara ulaşır. Hiçbir zorlama olmaksızın insanlar bir bilim insanının emirlerine yüksek oranlı itaat göstermişlerdir. Bilim adamı deneyde otorite sahibi güç olarak yer alır. Otorite dediğimiz olgu iki şey olmadan oluşmaz. İlki otorite sahibi kişi, ikincisi ise itaat edenlerdir. İtaat hukuksal düzende anlaşılmanın sonucunda otoritenin kuralların uyulması sonucu var olabilir. Otorite ve itaatin anlaşılması için yapılan çalışmalardan bazıları Stanley Milgram’ın “Otoriteye İtaat Deneyi” , Solomon Asch’in “Uyuma Deneyi” ve Muzaffer Şerif’in “Grup Normunun Oluşması Deneyi” dir. Milgram’ın yaptığı deney hem yönetim hem de içerik bakımından bilim dünyasında çok büyük tartışmalara neden olmuştur.

20. yüzyılda milyonlarca insanın öldüğü ve sakat kaldığı soykırımlar, toplama kampları, işkenceler yaşanmıştır. Bu ölümler tek bir kafanın hastalıklı düşünceleri sonucu olmamıştı. Şüphe etmeden halk da otoriteye itaat gösterdi. 2. Dünya Savaşı sırasında Nazi’lerin yaptığı kitlesel katliamlar sonucu bilim adamları bu durumun nedenini araştırmaya başlamış ve birçok deneyle açıklamaya çalışmıştır. Milgram da bu olaylardan yola çıkarak insan neden itaat eder sorusuna cevap niteliği taşıyabilecek araştırmalar yapmaya başlar. Sonuç korkunçtur. Hiçbir zorlama olmaksızın insanlar bir bilim insanının emirlerine yüksek oranlı itaat göstermişlerdir. Böyle bir durumda bile koşulsuz itaat eden bu insanlara elinde zorlama gücü, baskı bulunan bir hükümetin neler yapabileceğini hayal etmek zor değil. Ki buna Nazi Almanya’sında çok net şahit olmuştuk.

milgram

Milgram’ın aslında temel unsurlarından sayılan otoriteler, günlük hayatımızda bir farkında olmadan düşüncelerimize yön verip bizi kendilerine efor sarfetmeden itaat ettirebiliyorlar. Örnek verecek olursak statüsüne bağlı olarak öğretmenlerin üstümüzde otoritesi ve güvenilirliği bulunmaktadır. Bu tür otoriteler karşısında kendi rasyonel düşüncelerimizi kenara bırakıp otoriteye sorgulamaksızın inanırız. Otorite sahibinin bizden daha bilgili ya da kıdemli olduğunu düşünürüz.

Milgram Deneyi Nasıl Yapılmıştır?

Yale’de gazete ilanları ile denekler bulunumuştur. Deney süreci üniversitenin eski binasında iki odada gerçekleştirimiştir. Deneyin 1 saat süreceği ve katılımcılar deneyi yarım bıraksa bile 4.50 dolar ödeneceği söylenmiştir. Denekler 20-50 yaş arasında ve her türlü akademik geçmişe sahip insanlardı. Deneyde gözlemci rolünü teknisyen önlüğü giyen, sert ve poker face dediğimiz bir mimik yapısına sahip biyoloji öğretmeni görünümlü biri oynar. Kurban rolü için eğitimlerden geçmiş İrlandalı- Amerikan bir muhasebeci seçilmiştir. Kurban ve gözlemci deneyde işbirlikçidir. Fakat bu durum katılımcılardan gizlenmektedir. Kurban deneğe kendisinin deneye katılmış bir denek olduğunu söylüyor, bu durumda asıl deneğe göre deney iki denek ve gözlemciden oluşmaktadır. Gözlemci deneklere öğrenme ve ceza ile
ilgili bir deney yaptıklarını birinin öğretmen diğerinin öğrenci olduğunu söyler. Ardından iki deneğe de birer kağıt verilir, deneğe bu kağıtlardan birinde öğretmen birinde öğrenci yazdığı söylenir. Aslında iki kağıtta da öğretmen yazmaktadır. Böylece katılımcı şans eseri öğretmen olduğunu düşünür. Daha sonra
öğretmen ve öğrenci birbirlerini göremedikleri yalnızca duyabildikleri odalara alınır. Öğretmen öğrenciye 45 voltluk bir şok uygular ve öğrenciye verilecek şokların neye benzediğini gösterir. Öğretmene öğrenciye yöneltmesi için bir kelime listesi verilir. Öğretmen bu listeyibir kere öğrenciye okur, ardından çiftler şeklinde okur ve bu çiftlerin ilk sözcüklerini teker teker okumaya başlar. Her sözcüğün çiftini bulması için öğrenciye dört şık sunan öğretmen, eğer öğrenci düğmeye basar ve yanlış cevap verirse elektrik şoku veriyor. Cevap doğru ise sonraki sözcük çiftine geçiliyor. Öğretmenler, öğrenci yanlış cevap verirse gerçekten elektrik şokuna maruz kaldığını düşünüyorlardı. Halbuki herhangi bir şok uygulanmıyordu. İşbirlikçi daha önceden voltlara göre kaydedilmiş ses kayıtlarını
öğretmenin göremediği odadan çalıştırıyordu. Voltaj arttıkça işbirlikçi duvarı yumruklamaya başlıyor. Birkaç defa yumrulayıp kalp rahatsızlığının olduğunu söylüyor ve cevap vermemeye başlıyor. Bu durumda deneklerin çoğu öğrencileri görmek, deneyi durdurmak istiyor. 135 voltta deneyi durdurup amacını sorgulayan denekler oluyor. Gözlemci ise öğrencinin başına geleceklerden öğretmenin sorumlu tutulmayacağını dile getiriyor.

milgram

Deneyin Sonucu

Deney yapılmadan önce Yale’de bulunan psikoloji yüksek lisans öğrencisine yapılan ankette yalnızca %1.2’nin sadistlik derecesinde olan insanların en yüksek voltajı uygulayacağı düşünülüyordu. Oysa deney şaşırtıcı ve bir o kadarda ürkütücü şekilde %65’inn huzursuz da olsa son voltaja kadar devam edildiği sonucuyla başarılı oldu denilebilir. Çünkü çok yüksek bir düzeyde psikologlar yanılmıştı. Daha sonra bu deney birkaç kez daha Milgram tarafından uygulansa da sonuç küçük oynamalar dışında değişmedi

Like
Like Love Haha Wow Sad Angry

Suanur Kömürkara

Şuanur Kömürkara; psikoloji genel bölümü makale yazarı, öğrenci

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.